Home Page

Icon   ZELFVERWONDING
Icon   E-mail: hulp@pesten.net

onafhankelijke website www.pesten.net

Voor sommige mensen die gepest worden, is de druk zo groot dat ze iets doen wat je misschien als buitenstaander niet zo gauw zou verwachten: ze gaan zichzelf verwonden. We hebben geen exacte cijfers over hoe groot de groep pestslachtoffers is die zichzelf verwondt, maar waarschijnlijk moet gedacht worden aan tienduizenden mensen. Naast geestelijke beschadiging door pesterijen op school (en/of op het werk) zijn er dus ook andere oorzaken die mensen tot zelfverwonding over kunnen doen gaan, zoals erfelijke factoren, een instabiele gezinssituatie, emotionele verwaarlozing, seksueel misbruik, of een combinatie hiervan n of meerdere factoren. Zelfverwonding blijkt bij meisjes overigens vaker voor te komen dan bij jongens.


Wat houdt zelfverwonding precies in?
Zelfverwonding, ook wel zelfbeschadiging of automutilatie genoemd ("self injury" of "self hurt" in het Engels), kan zich in allerlei vormen voordoen. Vaak snijden mensen zichzelf met een scherp voorwerp op een plek op hun lichaam die normaalgesproken niet zichtbaar is voor de buitenwereld, bijvoorbeeld de bovenarm of de buik. Wat ook voor kan komen is het zichzelf toebrengen van brandwonden, met de vuisten en/of het hoofd hard tegen de muur bonken, of zichzelf in het gezicht slaan. Ook teveel eten of het aangaan van relaties waarin mishandeling door de partner plaatsvindt kn een vorm van zelfverwonding zijn.


Waarom verwonden mensen zichzelf?
Het lijkt op het eerste gezicht onlogisch dat mensen die van buitenaf, door anderen, gepest zijn, zichzelf ook nog eens hard behandelen. Soms wordt zelfverwonding, net als een zelfmoordpoging of het dreigen daarmee, gezien als een manier om aandacht van de buitenwereld te krijgen voor zijn of haar probleem, maar dan op een manier zonder woorden, alsof het een soort hint is. Toch ligt het waarschijnlijk anders. Het feit dat juist lichaamsdelen verwond worden die in het dagelijkse openbare leven door kleding afgedekt zijn, en dat mensen die aan zelfverwonding doen er vaak goed in zijn om hun wonden en problemen te verbergen, wijst daar ook op. Door experts wordt zelfverwonding gezien als een manier waarmee mensen die in het nauw zitten hun gigantische problemen toch nog hanteerbaar maken. Op een andere manier gezegd: de onverwerkte geestelijke pijn en druk waar pestslachtoffers en andere mishandelden en misbruikten onder gebukt gaan loopt vaak zo hoog op, dat het veroorzaken van lichamelijke pijn bij jezelf ervoor lijkt te zorgen dat je voor een bepaald moment even verlost bent van de pijn van zelfhaat en eenzaamheid. Het lijkt daarnaast, in een situatie waarin mensen grote machteloosheid voelen, een manier om toch nog ergens controle over te hebben, namelijk je eigen lichaam. Zelfverwonding komt onder andere voor in situaties waar de sociale druk zo groot is, dat er geen andere uitlaatklep is voor de problemen waar mensen onder lijden. Degenen die het hoogste risico lopen zijn met name vrouwen van buitenlandse afkomst met een uiterlijk en cultuur die afwijken van wat het meeste voorkomt in het gebied waar ze leven, die zich opgesloten voelen door een hoge sociale druk en buitengesloten door degenen die zogenaamd "normaal" zijn. Ook mensen die door hun ouders structureel afgewezen en vernederd zijn, lopen een hoger risico. Zelfverwonding openbaart zich meestal in de leeftijdscategorie van 17 tot 25 jaar, maar kan ook op jongere leeftijd al voorkomen.


Waarom komt het blijkbaar vaker voor bij vrouwen dan bij mannen?
Vermoedelijk komt automutilatie vaker voor bij vrouwen dan bij mannen, omdat zij ook vaker slachtoffer worden van seksueel misbruik wat een mede-veroorzaker kan zijn van automutilatie. Mannen zijn, onder dezelfde omstandigheden, eerder dan vrouwen geneigd hun agressie niet naar binnen te richten, maar naar buiten.


Zijn er overeenkomsten met zelfmoord?
Er is geen duidelijke grens aan te geven waar zelfverwonding ophoudt en zelfmoord begint. Vaak zijn mensen die aan zelfverwonding doen, ook bezig met het nadenken over zelfmoord, of ontwikkelen ze zelfs steeds concretere plannen in die richting. Zelfmoord zou in dit verband gezien kunnen worden als de ernstigste vorm van zelfverwonding. Naast het gegeven dat er overeenkomsten zijn met zelfmoord, lijkt zelfverwonding in sommige opzichten ook een beetje op een verslaving: het levert degenen die het doen een korte ontsnapping uit de verschrikkelijke werkelijkheid op. Die ervaring van ontsnapping is dus ook tijdelijk, en de verminking vindt dus steeds opnieuw plaats om dat gevoel terug te krijgen. Het kan ook voorkomen dat diegene die aan zelfverwonding doen, proberen om eerder gemaakte wonden weer open te halen, of open te houden.


Kunnen mensen "genezen" van zelfverwonding?
Het is voor mensen die zelf nooit aan zelfverwonding gedaan hebben, vaak erg moeilijk om te begrijpen dat mensen zichzelf verschrikkelijk kunnen haten. Daarnaast is het voor mensen die zelf aan zelfverwonding doen vaak onvoorstelbaar dat ze ooit nog van zichzelf kunnen gaan houden; dat ze ooit nog in de spiegel zullen kijken en zichzelf dan een leuk iemand vinden. Toch zijn er wel mensen die het lukt om zich een weg te banen uit de zelfhaat en zelfverwonding.


Wat kun je als slachtoffer concreet doen?
We hebben hier niet even het recept klaarliggen dat jou via een vaste route naar de oplossing brengt, maar de elementen die belangrijk zijn voor het vinden van een uitweg, zijn onder meer:
  • Erken je probleem voor jezelf
  • Besef dat anderen dit probleem ook hebben, ook al zijn die mensen niet zichtbaar in je directe omgeving
  • Probeer te begrijpen waarom je doet wat je doet
  • Stel voor jezelf vast dat je het wilt oplossen, ook al weet je niet precies hoe, en ook al weet je dat je dit niet alleen kunt
  • Schrijf op wat je doet, denkt, voelt en meemaakt
  • Probeer iemand te vinden die je kunt vertrouwen, om te vertellen wat je doormaakt, en wat je vroeger doorgemaakt hebt. Vaak is het uitspreken van je lijden naar een ander, en het huilen om wat het bij je losmaakt, een belangrijke stap op weg naar verwerking.
  • Aan mensen om je heen kun je veel troost hebben, maar meestal kunnen ze je problemen niet oplossen. Zoek deskundige hulp voor een echte, intensievere behandeling
Er zijn echt mensen die zichzelf ooit zwaar toetakelden, die jaren later toch in de spiegel kunnen kijken en kunnen zeggen dat ze degene die ze zien een leuk iemand vinden. Die opgelucht zijn, en die blij zijn dat ze ondanks alles nog leven. En die vaak niks liever willen dan iemand anders helpen om zichzelf ook te verlossen van zelfverwonding.


Wat kun je doen voor een vriend(in) of familielid die aan automutilatie doet?
Wat je als buitenstaander kunt doen hangt natuurlijk erg af van de situatie, en vooral van je relatie tot degene die het betreft. Neem het vooral serieus en probeer te troosten en te steunen. Help hem of haar met het zoeken van professionele hulp. Laat je ook door die hulpverlener adviseren over hoe om te gaan met de betreffende persoon. Probeer een zo stabiel mogelijke omgeving (werk, relaties) voor de betreffende persoon te handhaven. Neem niet te veel van de problemen op je eigen schouders.


Meer informatie

Site van Sanne over zelfverwonding, depressie, eetstoornissen, verslaving en meer
Met onder meer uitleg, verhalen van mensen die zelf aan zelfverwonding doen of hebben gedaan, een overzicht van een aantal beroemdheden die aan zelfverwonding hebben gedaan, en adressen van ondersteunings-organisaties.

Onderlinge Steungroep Zelfbeschadiging
Vrijwilligersorganisatie die mensen die zichzelf beschadigen herkenning en erkenning wil bieden. Voorlichting, onderlinge steun en belangenbehartiging. Contact leggen is mogelijk middels e-mail, telefoon, of een afspraak op het bezoekadres in Utrecht.




Laatst bijgewerkt d.d. 18-10-2000

Terug